Samsun Pidesi: Bafra, Terme ve Çarşamba Pidesi Farkları

Samsun'a gelen birine ilk önerilen yemek neredeyse her zaman pidedir. "Samsun pidesi" tek bir tarifin adı değil: Bafra, Terme ve Çarşamba ilçelerinin kendi pideleri var ve üçü de coğrafi işaretle tescillidir. Üçü birbirine benzese de hamurunda, iç harcında, biçiminde ve pişirilmesinde ayrılır. Bu yazıda farkları, kaynaklarda doğruladığımız ölçüde, sade bir dille anlatıyoruz.
Samsun pidesi nedir?
Samsun pidesi, Karadeniz pidesinin bir varyasyonu olarak anılır; açık ve kapalı olmak üzere iki türü bulunur. Gündelik konuşmada "Samsun pidesi" denildiğinde çoğu zaman Bafra, Terme ve Çarşamba pidelerinin hepsi kastedilir. Aynı ilde üç farklı pide geleneğinin yaşaması, Samsun'u pide konusunda özel kılan şeydir. Tescil ve ayrıntı bilgileri için kaynakların bir kısmı resmî (İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Türk Patent ve Marka Kurumu), bir kısmı yerel basındır; kaynaklar arasında küçük farklar bulunduğunu bu yüzden baştan belirtelim.

Bafra pidesi: kapalı, ince ve gevrek
Bafra pidesi, kapalı olarak yapılan pidedir. Tescil belgesinde öne çıkan özellikler arasında iç harcının önceden pişirilmesi, hamurun önce kapatılıp ardından uçlarından hafifçe çekilerek inceltilmesi ve pişince üzerine tereyağı sürülmesi yer alır. İç harçta kıyma ve soğan anılır. Kaynaklar pidenin yaklaşık 70-75 santimetre boyunda ve 3-4 santimetre eninde, dar ve uzun olduğunu belirtir; hamuru ince ve gevrek diye tarif edilir. Tereyağının Bafra'da yetiştirilen hayvanlardan elde edilen yerel yağ olduğu da vurgulanır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü sayfasında Bafra pidesinin coğrafi işaret tescil numarası 119 olarak görünür; tescil yılı bazı kaynaklarda 2009 olarak geçer, ancak kaynaklar bu konuda birbirini tutmadığı için biz kesin tarih vermiyoruz.
Terme pidesi: geniş, ince açılmış hamur, taş fırın
Terme pidesi, Samsun İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün sayfasında 2 Mart 2010 tarihli, 129 numaralı tescille görünür (başvuru tarihi 31 Mart 2008). Kaynaklara göre hamuru sulu hazırlanır ve diğer Karadeniz pidelerine göre daha ince açılır. Bir porsiyonluk pidenin yaklaşık 70-80 santimetre boyunda ve 15 santimetre genişliğinde olduğu yazılır. İç harç olarak kuşbaşı et, peynir, pastırma, sucuk, çökelek, ıspanak ve yumurta gibi malzemeler anılır. Pide, meşe odunu ateşiyle ısıtılan taş fırında (tescilde "kara fırın") pişirilir ve fırından çıkınca kenarlarına yağ sürülerek servis edilir. Terme pidesinin açık mı kapalı mı olduğu konusunda kaynaklar ayrışır: Kültür Portalı ve Vikipedi açık olarak tanımlar, bazı yerel haberler ise dilimlenmiş servisi vurgular. Pratikte iç harcın görünür biçimde üstte durduğu açık pide anlayışı daha yaygın aktarılır.
Çarşamba pidesi: mahreç işaretli, çiğ iç harç
Çarşamba pidesi, Türk Patent ve Marka Kurumu'nda 333 numaralı kayıtla mahreç işareti olarak tescillidir (tescil tarihi 21 Mart 2018 olarak anılır). Tescil belgesine göre kullanılan tereyağının Çarşamba'da üretilmiş olması gerekir. Kaynaklarda iç harcının çiğ olarak hamura yerleştirilmesi, diğer pidelerden ayıran bir özellik olarak öne çıkar. Hamurun kalınlığı ve pidenin boyu konusunda kaynaklar birbirinden farklı şeyler yazdığı için burada boyut vermiyoruz; yerinde yiyerek kendi izleniminizi edinmek en doğrusu.
Kısaca karşılaştırma
- Bafra: kapalı, dar ve uzun, gevrek; iç harç önceden pişirilir, üzerine tereyağı sürülür.
- Terme: geniş, sulu ve ince açılmış hamur, taş fırında pişer; iç harçta et, peynir, sucuk, çökelek gibi malzemeler anılır.
- Çarşamba: iç harç çiğ yerleştirilir; kullanılan tereyağı Çarşamba'da üretilmiş olmalıdır.
Pideyi nasıl yemeli?
Pidenin en iyi hali fırından çıktığı andır; sıcakken ve yavaş yavaş yenmesi önerilir. Uzun pideler genellikle dilimlenerek servis edilir. Yanına ayran, turşu ya da bir salata ekleyen çok kişi vardır; bu tamamen kişisel tercihtir. Aynı öğünde üç pideyi karşılaştırmak isterseniz farklı yöre usulleri sunan bir lokantada küçük porsiyonlar paylaşmayı deneyebilirsiniz. Lokanta seçerken menüde "Bafra", "Terme" ya da "Çarşamba" ibaresine ve ustanın hangi usulü yaptığına bakın; çalışma saatlerini ve fiyatları gitmeden Google Haritalar'dan ya da işletmeyi arayarak kontrol edin.
Samsun'da pideden sonra
Pide yedikten sonra yürüyüş için Samsun sahilini, yaz günleri için denize girilecek yerleri düşünebilirsiniz. Samsun'un diğer lezzetleri için yöresel yemekler yazımıza, ilçeler arası mesafeler ve süreler için gezilecek yerler haritasına bakabilirsiniz.
Kaynaklar
Diğer tanıtımlar

Samsun Yöresel Yemekleri
Bafra ve Çarşamba pidesinden kaz tiridine, nokuldan kağıtta hamsiye Samsun sofrasının tescilli ve yöresel lezzetleri.
Yazıyı oku
Tarih ve 19 Mayıs 1919
Amisos'tan Cumhuriyet'e uzanan şehir; Bandırma Vapuru, Tütün İskelesi, Gazi Müzesi ve Saathane Meydanı'nda izlenecek yol.
Yazıyı oku
Samsun'un Doğası
Ramsar alanı delta ve kuş gözlemi, yüzen adacıklarıyla Ladik Gölü, Vezirköprü'de Şahinkaya Kanyonu.
Yazıyı oku
Samsun Sahili ve Atakum
Denize paralel yürüyüş ve bisiklet yolları, Atakum'un kumsalı ve iskelesi, Batıpark ile şehrin kıyı şeridi.
Yazıyı oku
Gezilecek Yerler ve Harita
Müzeler, Amisos Tepesi, Batıpark, Kuş Cenneti ve daha fazlası; otelimizden mesafe ve araç süreleriyle harita üzerinde.
Yazıyı oku
Kültür, Halk Oyunları, El Sanatları
Göçlerle çok katmanlı olmuş bir yöre: halk oyunları festivali, Ladik'te dokuma geleneği, bakırcılık ve tütün kültürü.
Yazıyı oku
Denize Girilecek Yerler
Mavi bayraklı plaj sayısı, Atakum plajları, Terme kıyıları ve denize girmeden önce bilinmesi gerekenler.
Yazıyı oku
Etkinlikler ve Yapılacaklar
Kültür Yolu Festivali, halk oyunları festivali, 19 Mayıs anmaları ve etkinlik olmayan günlerde yapılacaklar.
Yazıyı okuGörsel kaynakları
- Samsun Kent Müzesi'nde pide ustasını canlandıran sergi: taş fırın önünde pideler. Yazar: Cobija. Lisans: CC BY-SA 3.0. Kaynak: Wikimedia Commons. Değişiklik: yeniden boyutlandırıldı.
Rezervasyon