Samsun'un Tarihi ve 19 Mayıs 1919: Bandırma Vapuru, Gazi Müzesi

Samsun'un hikâyesi Türkiye Cumhuriyeti'nin hikâyesiyle sıkı sıkıya bağlıdır; ama şehrin geçmişi 19 Mayıs 1919'dan çok daha eskiye gider. Bu yazıda önce şehrin eski çağlarına kısaca bakıyor, ardından 19 Mayıs 1919'un izlerini sürüyoruz: Bandırma Vapuru, Tütün İskelesi, Gazi Müzesi ve Saathane Meydanı.
Amisos'tan Samsun'a
Samsun'daki yerleşim geçmişi Eski Taş Çağı'na kadar uzanır. Tekkeköy Mağaraları'nda bulunan en eski katmanın MÖ 60.000 yıllarına dayandığı düşünülür ve bu, Karadeniz Bölgesi'nde bugüne dek bulunan en eski yerleşim olarak anılır. Antik çağda şehir Amisos adıyla biliniyordu. Sırasıyla Pers, Makedonya, Pontus, Roma ve Bizans egemenliği gören şehir, ardından bir Ceneviz kolonisi olmuştur; Osmanlı'ya katıldıktan sonra Cumhuriyet'in ilanına kadar Osmanlı hâkimiyetinde kalmıştır. Amisos'un izlerini bugün Amisos Tepesi'ndeki Helenistik dönem tümülüslerinde görebilirsiniz.
19 Mayıs 1919 ve Bandırma Vapuru
19 Mayıs 1919'da Mustafa Kemal, 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a çıkmıştır. Bu çıkış, Türkiye'nin kuruluşuna uzanan sürecin başlangıç noktası sayılır. Bugün 19 Mayıs, Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı olarak kutlanır ve Samsun, resmî olarak "Güneşin Doğduğu Şehir" sloganıyla tanıtılır.
Mustafa Kemal ve silah arkadaşları, İstanbul'dan Samsun'a Bandırma Vapuru ile gelmiştir. Vapur 1878'de İskoçya'da Glasgow'da inşa edilmiş bir yolcu ve yük gemisiydi; yıllar içinde farklı adlarla farklı sahiplerin elinde çalıştı ve 1924'te hizmet dışı bırakıldı. Orijinal gemi bugün yok; 1999'da başlatılan projeyle birebir replikası yapıldı, inşa 2001'de tamamlandı ve gemi 18 Mayıs 2003'te müze olarak açıldı.

Önemli bir güncelleme: Bandırma Gemi Müzesi, Temmuz 2026'da karadan taşınarak Kurtuluş Yolu kıyısındaki yeni yerine yerleştirilmiştir. Yukarıdaki fotoğraf geminin eski yerindeyken çekilmiştir. Geminin içinin ziyarete ne zaman açılacağına dair güncel bilgiyi Samsun Büyükşehir Belediyesi duyurularından kontrol etmenizi öneririz.
Tütün İskelesi ve Kurtuluş Yolu
Mustafa Kemal'in Samsun'a ayak bastığı yer, Tütün İskelesi olarak bilinir; bugün bu bölge Kurtuluş Yolu ve İskelesi adıyla anılır. Belediyenin hazırladığı bilgilendirme tabelaları, noktayı ziyaretçilere anlatır. Denize bakan kıyı şeridinde kısa bir yürüyüşle, 19 Mayıs 1919'un başladığı yeri görmek mümkündür.
Gazi Müzesi
Gazi Müzesi, Mıntıka Palas adıyla bilinen binada hizmet verir. Kaynaklara göre Mustafa Kemal, Samsun'da kaldığı günlerde bu binada konaklamıştır. Müzede Atatürk'e ait eşyalar, fotoğraflar, Atatürk'ün çalışma odasının canlandırması ve silah arkadaşlarını temsil eden figürler yer alır. Müzenin açılış ve devir tarihleri kaynaklarda farklı verildiği için bu konuda tarih vermiyoruz; ziyaret saatlerini ve günlerini gitmeden önce kontrol edin.

Saathane Meydanı ve Büyük Cami
Şehrin tarihî merkezi Saathane Meydanı'dır ve adını saat kulesinden alır. İlk saat kulesi 1887'de açılmış, sonraki yıllarda büyük hasar görünce 1948'de sökülmüştür; bugünkü kule daha sonra yapılmıştır. Meydanın hemen yanındaki Büyük Cami (Valide ya da Hamidiye Camii olarak da anılır), 1869'daki büyük Samsun yangınında yanan ahşap caminin yerine yapılmış ve 1884-1886 arasında tamamlanmıştır. Samsun'daki en büyük tarihî cami olarak anılır.

Samsun Kent Müzesi
Şehir tarihine genel bir bakış için Samsun Kent Müzesi'ne de uğrayabilirsiniz. Sergilerde Atatürk ve Samsun bölümü, Amisos kazı replikaları ve şehrin tütün, ticaret ve gündelik hayat geçmişine ait eşyalar bulunur. Yerel hayatı sevenler için ayrıca Samsun kültürü yazımız iyi bir tamamlayıcı olur.
Ziyaret için notlar
Müze ziyaretlerinde çalışma günleri ve saatleri, özellikle hafta başı ve resmî tatillerde değişebilir. Gazi Müzesi için hafta içi gündüz saatlerini kontrol edin. 19 Mayıs çevresinde şehirde anma etkinlikleri yapıldığı için bu dönemde meydanlar ve kıyı daha kalabalık olur; sakin bir gezi isterseniz diğer haftaları tercih edebilirsiniz. Fotoğraf ve ses izinleri için müze kurallarına uyun.
Bir günlük tarih rotası
Saathane Meydanı ve Büyük Cami ile başlayıp Gazi Müzesi'ne, oradan Kurtuluş Yolu kıyısına ve Bandırma Gemi Müzesi'ne ilerleyen bir rota, şehrin merkezinde kolayca tamamlanır. Mesafeler ve araç süreleri için gezilecek yerler haritamıza bakabilirsiniz. Gün sonunda deniz kenarında dinlenmek isterseniz sahil yazımız, akşam yemeği için yöresel yemekler yazımız yol gösterebilir.
Diğer tanıtımlar

Samsun Yöresel Yemekleri
Bafra ve Çarşamba pidesinden kaz tiridine, nokuldan kağıtta hamsiye Samsun sofrasının tescilli ve yöresel lezzetleri.
Yazıyı oku
Samsun'un Doğası
Ramsar alanı delta ve kuş gözlemi, yüzen adacıklarıyla Ladik Gölü, Vezirköprü'de Şahinkaya Kanyonu.
Yazıyı oku
Samsun Sahili ve Atakum
Denize paralel yürüyüş ve bisiklet yolları, Atakum'un kumsalı ve iskelesi, Batıpark ile şehrin kıyı şeridi.
Yazıyı oku
Gezilecek Yerler ve Harita
Müzeler, Amisos Tepesi, Batıpark, Kuş Cenneti ve daha fazlası; otelimizden mesafe ve araç süreleriyle harita üzerinde.
Yazıyı oku
Kültür, Halk Oyunları, El Sanatları
Göçlerle çok katmanlı olmuş bir yöre: halk oyunları festivali, Ladik'te dokuma geleneği, bakırcılık ve tütün kültürü.
Yazıyı oku
Samsun Pidesi: Bafra, Terme, Çarşamba
Üç tescilli pide: Bafra'nın gevrek kapalı pidesi, Terme'nin taş fırın pidesi ve Çarşamba'nın mahreç işaretli pidesi.
Yazıyı oku
Denize Girilecek Yerler
Mavi bayraklı plaj sayısı, Atakum plajları, Terme kıyıları ve denize girmeden önce bilinmesi gerekenler.
Yazıyı oku
Etkinlikler ve Yapılacaklar
Kültür Yolu Festivali, halk oyunları festivali, 19 Mayıs anmaları ve etkinlik olmayan günlerde yapılacaklar.
Yazıyı okuGörsel kaynakları
- Samsun'da Bandırma Vapuru'nun birebir replikası, rıhtımda ziyaretçilerle (fotoğraf geminin eski yerindeyken çekildi). Yazar: Bilgiamiri. Lisans: CC BY-SA 4.0. Kaynak: Wikimedia Commons. Değişiklik: kırpıldı.
- Gazi Müzesi'nin giriş salonu: vitrinler ve duvarlarda fotoğraflar. Yazar: Cobija. Lisans: CC BY-SA 3.0. Kaynak: Wikimedia Commons. Değişiklik: yeniden boyutlandırıldı.
- Samsun Saathane Meydanı ve ortasındaki saat kulesi. Yazar: Cobija. Lisans: CC BY-SA 4.0. Kaynak: Wikimedia Commons. Değişiklik: yeniden boyutlandırıldı.
Rezervasyon